RPO ve RTO Nedir? Yedekleme Sıklığı Nasıl Belirlenir
RPO (Recovery Point Objective), bir arıza anında ne kadarlık veri kaybının kabul edilebilir olduğunu; RTO (Recovery Time Objective) ise sistemin yeniden ne kadar sürede çalışır hâle geleceğini tanımlar. Yedekleme sıklığı, bu iki hedefe göre belirlenir; "ne kadar sık yedek alınmalı" sorusunun tek bir doğru cevabı yoktur.
RPO ve RTO Pratikte Ne Anlama Gelir?
RPO 4 saat olarak belirlenmişse, bu, bir arıza anında son 4 saatlik verinin kaybedilebileceğinin kabul edildiği anlamına gelir; yedekleme de en az bu sıklıkta alınmalıdır. RTO 2 saat ise, sistemin arızadan itibaren 2 saat içinde yeniden çalışır hâle getirilmesi hedeflenir. İki hedef birbirinden bağımsızdır: sık yedek almak veri kaybını azaltır ama geri yükleme süresini otomatik olarak kısaltmaz; geri yükleme süresini kısaltmak için ayrıca bir kurtarma prosedürünün hazır ve test edilmiş olması gerekir.
Bu iki hedef aynı zamanda maliyetle de ilişkilidir. RPO'yu sıfıra yaklaştırmak (yani hemen hemen hiç veri kaybetmemek) genellikle daha sık yedekleme, daha fazla depolama ve bazı durumlarda ek bir sistem gerektirir. RTO'yu kısaltmak da benzer şekilde, hazır bekleyen bir yedek ortam veya otomatik bir geri yükleme mekanizması gerektirebilir. Bu yüzden her veri için "mümkün olan en iyi" hedefi seçmek yerine, verinin işe ne kadar kritik olduğuna göre makul bir hedef belirlemek daha gerçekçidir.
Yedekleme Sıklığı Nasıl Belirlenir?
Sıklık, verinin ne kadar hızlı değiştiğine ve kaybedilmesi hâlinde işe ne kadar zarar vereceğine göre belirlenir. Sipariş, stok veya ödeme gibi sürekli değişen kayıtlar için günde birkaç kez yedek almak gerekebilir; nadiren değişen tanım verileri (örneğin ürün kategorisi) için günlük yedek yeterli olabilir.
| Veri türü | Değişim hızı | Tipik yedekleme sıklığı |
|---|---|---|
| Sipariş / stok hareketi | Sürekli | Günde birkaç kez veya anlık kayıt |
| Müşteri kartı, cari hesap | Orta | Günlük |
| Tanım verisi (kategori, ayar) | Düşük | Günlük veya haftalık |
| Rapor/log arşivi | Düşük | Haftalık |
Bu tablo genel bir çerçevedir; her işletmenin kendi veri hacmi ve risk toleransına göre kendi sıklığını belirlemesi gerekir.
Sıklığı belirlerken sadece "veri ne kadar değişiyor" sorusu değil, "bu veri kaybolursa işin ne kadar durur" sorusu da sorulmalıdır. Örneğin bir sipariş kaydı saatte birkaç kez değişmiyor olabilir ama bir siparişin kaybolması doğrudan bir müşteriyi ve bir geliri etkiler; bu yüzden değişim hızı düşük olsa da iş etkisi yüksek olan veriler daha sık yedeklenebilir.
Yedek Almak Yetmiyor: Geri Yükleme Testi Neden Şart?
Bir yedeğin var olması, geri yüklenebilir olduğu anlamına gelmez. Dosya bozuk olabilir, yedekleme sırasında bir tablo atlanmış olabilir ya da geri yükleme prosedürü hiç denenmemiş olabilir. Bu yüzden düzenli aralıklarla (örneğin ayda bir) gerçek bir geri yükleme denemesi yapılması, yedeğin işe yarayıp yaramadığını kanıtlar. Bu deneme canlı sistemi etkilemeyecek ayrı bir ortamda yapılır.
Geri yükleme testinin bir diğer faydası, gerçek bir arıza anında ekibin ne yapacağını önceden bilmesidir. Test edilmemiş bir prosedürle, arıza anında adımlar ilk kez denenir ve bu da RTO hedefini kolayca aştırır. Test edilmiş ve yazılı hâle getirilmiş bir prosedür, gerçek arıza anında paniği azaltır ve geri dönüş süresini tahmin edilebilir kılar.
Yedekler Nerede Saklanmalı?
Yedeğin yalnızca üretim sunucusunda tutulması, sunucunun kendisi arızalandığında yedeğin de kaybolması riskini taşır. Bu yüzden yedeğin en az bir kopyasının farklı bir konumda (ayrı bir sunucu, ayrı bir bulut depolama) tutulması önerilir. Kaç kopya ve hangi konumlar yeterli olur sorusu, işin büyüklüğüne ve kabul edilen risk seviyesine göre değişir.
Yedek kopyalarına erişimin de sınırlı tutulması gerekir; yedek, üretim verisinin tamamını içerdiği için erişimi olan kişi sayısı üretim veritabanına erişimi olan kişi sayısından daha geniş olmamalıdır. Aksi hâlde yedekleme, veri güvenliği açısından bir ek risk kapısına dönüşür.
Felaket Senaryosu ile Günlük Arıza Aynı Plana mı Girer?
Tek bir sunucu arızası ile bina genelini etkileyen bir felaket (yangın, sel gibi) aynı yedekleme planıyla karşılanamaz. Günlük küçük arızalar için yakın konumdaki bir yedek yeterli olabilir, ama felaket senaryosunda yedek de aynı fiziksel konumdaysa birlikte kaybedilir. Bu yüzden kritik veriler için en az bir yedek kopyasının farklı bir fiziksel konumda (örneğin farklı bir bölgedeki bulut depolama) tutulması, felaket senaryosuna karşı ayrı bir güvencedir ve günlük yedekleme planından bağımsız olarak değerlendirilmelidir.
Bu iki senaryoyu ayrı ele almak, bütçe ve çaba dağılımını da daha gerçekçi yapar; her veri için en ağır senaryoya göre plan kurmak maliyetli olabilir, bu yüzden kritik veri ile daha az kritik veri için farklı seviyede güvence tanımlamak yaygın bir yaklaşımdır.
Kısa Kontrol Listesi
- Veri türü başına kabul edilebilir veri kaybını (RPO) belirleyin.
- Arıza sonrası beklenen ayağa kalkma süresini (RTO) belirleyin.
- Yedekleme sıklığını RPO'ya göre ayarlayın.
- Geri yükleme prosedürünü düzenli olarak test edin.
- En az bir yedek kopyasını farklı bir konumda tutun.
KAV Yazılım, özel yazılım projelerinde yedekleme sıklığının ve geri yükleme prosedürünün iş akışına uygun kurulmasında destek verir.
Sık sorulan sorular
RPO ile RTO arasındaki fark nedir?
Her veri için aynı sıklıkta yedek almak gerekir mi?
Yedek varsa geri yükleme testi gerekli mi?
Yedek tek bir sunucuda yeterli mi?
- veri bütünlüğü
- veri güvenliği
- yedekleme
